در حالى به دنيا آمديم كه چيزى را درك نمىكرديم ، و آنان بودند كه ما را به سوى مرام خودشان جهت دادند ، ما هم در اثر تربيت ايشان ، آنگونه كه مىخواستند ، پرورش يافتيم ، پس گناه ، گناه آنان است ؛ و آثار و تبعات آن هم بر ايشان ! أَ فَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ آيا ما را به خاطر چيزى كه پدران و مادران سبب آن بوده‌اند ، كيفر مىدهى ؟ ! اين همان چيزى است كه امروزه آن را ، « جبر محيط و اثر آن بر انسان ، به ويژه بر كودكان » ، مىنامند . خداى سبحان مىفرمايد : شما را چنين سخنى نشايد گفت ، زيرا ، ما شما را به غريزه كاوشگرى و علت يا بىمجهز كرده‌ايم . همان گونه كه نسلهاى بعدى هميشه چيزهائى را كشف كرده و مىكنند كه گذشتگان از آن بىخبر بودند ، و آنها را شديدا انكار و دست نيافتنى مىدانستند ، مانند : قوّه بخار ، نيروى الكتريسيته و برق ، سرعت نور ، گردش ستارگان به دور يكديگر و ديگر كشفياتى كه شمارش و احصاى آنها ناشدنى است . در همه اين موارد ، بشر با عقل فطرى علت‌ياب خود امكان آن را يافته تا پندار و گفتار گذشتگان را باطل ، عقايد آنان را پوچ ، و كشف جديد خود را به اثبات برساند . آرى ، خداى متعال به ما اين چنين پاسخ مىدهد : به واسطه آنكه شما را با غريزه و حسّ كنجكاوى از علتها آفريديم ، و عقل مميّز و جداكننده حق و باطل و شناساى درست و نادرست عطا نموديم ، حجت را بر شما تمام كرديم ، پس شما را نسزد كه بگوئيد : « ما اين را نمىدانستيم و از آن غافل بوديم » ، يا بگوئيد : « پدران و مادران ما مشرك بودند ، و ما از آنان پيروى كرديم ، و محيط زندگى بر ما اثر گذاشت » . خداوند ، براى ردّ اين پندار ، و اثبات اينكه انسان مىتواند با محيطى كه در آن پرورش يافته و زندگى مىكند ، به مخالفت برخيزد ، در قرآن كريم نمونه و مثال آورده و فرموده : ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ كانَتا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبادِنا صالِحَيْنِ فَخانَتاهُما فَلَمْ يُغْنِيا عَنْهُما مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَ قِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ * وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتاً فِي الْجَنَّةِ وَ نَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَ عَمَلِهِ وَ نَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ * وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها